Xương bánh chè nằm ở đâu? Giải phẫu và chức năng

Trong cơ thể người, xương bánh chè là một xương vừng lớn nhất trong hệ xương. Xương vừng là các xương nhỏ nằm bên dưới gân, thường gặp ở các khớp bàn chân, bàn tay. Các xương vừng này đóng vai trò quan trọng như một chiếc ròng rọc giúp gân trượt lên và làm tăng quá trình co cơ. Tìm hiểu về vị trí, giải phẫu của xương bánh chè là việc cần thiết giúp bạn có biện pháp chăm sóc sức khỏe xương khớp phù hợp đặc biệt là ở vị trí xương bánh chè.

Xương bánh chè nằm ở đâu?

Xương bánh chè là một xương vừng có kích thước lớn nhất trong hệ xương của cơ thể người. Chúng có hình tam giác hơi tròn, nằm ở vị trí phía đầu gối dưới phần xương đùi. Chính vì vậy mà xương bánh chè còn được ví như là một chiếc mũ bảo hiểm bảo vệ khớp gối.

xương bánh chè

Xương bánh chè nằm sát dưới da nên rất dễ bị tổn thương bởi các chấn thương gây ra trong các tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt hoặc tai nạn giao thông. Bạn có thể cảm nhận và di động được xương bánh chè này rõ nhất khi ngồi duỗi gối.

Giải phẫu xương bánh chè

Xương bánh chè ban đầu chỉ là cấu trúc sụn khi mới sinh ra, khi đến thời điểm 3-4 tuổi, chúng bắt đầu cốt hóa thành xương.

Tổ chức xương đặc là những xương phát triển trưởng thành bọc bên ngoài còn ở trong là tổ chức xương xốp. Cấu trúc giải phẫu của xương bánh chè bao gồm: 2 bờ, 2 mặt, 1 nền ở trên và 1 đỉnh ở dưới. Cụ thể từng phần như sau:

Hai mặt xương

Gồm có mặt trước và mặt sau, trong đó:

  • Mặt trước: Có nhiều khía rãnh cho gân cơ tứ đầu ở đùi bám vào, xù xì và hơi lồi. Nếu không có xương bánh chè, cơ tứ đầu sẽ mất đi điểm tựa vững chắc làm cho gối bị yếu đi, các động tác, cử động tại đây cũng bị hạn chế.
  • Mặt sau hay còn gọi là mặt khớp: Tại đây, diện khớp chiếm 4/5 diện tích mặt khớp và khớp với diện bánh chè của xương đùi. Xương bánh chè là nơi thường xuyên phải chịu các áp lực lớn trong các vận động gập gối nên sụn khớp xương tại đây là nơi dày nhất trong các sụn trên toàn cơ thể. Ở độ tuổi khoảng 30, lớp sụn này có độ dày có thể lên tới 6mm ở phần trung tâm. Có một gờ phân chia diện khớp này thành hai phần là diện trong và diện ngoài. Trong đó, diện trong hẹp và nông hơn so với diện ngoài. Bên trong diện trong còn bao gồm một diện nhỏ gọi là mặt lẻ.

Hai bờ xương

Có hai bờ xương là bờ ngoài và bờ trong. Đây là nơi bám của các phần gân cơ tứ đầu đùi và các sợi lưới bên ngoài và bên trong xương bánh chè tương ứng.

  • Đỉnh ở dưới: Tại đây có dây chằng của xương bánh chè bám vào.
  • Nền ở trên: Đây là nơi để gân cơ tứ đầu đùi bám vào.

Xuất hiện một số biến thể của xương bánh chè trong một số trường hợp hiếm gặp như xương bị khiếm khuyết một mảnh, xương bánh chè đôi. Trong đó, xương bánh chè đôi xảy ra chủ yếu ở nam giới, người bệnh cần được chẩn đoán phân biệt với các tình trạng gãy xương bởi chúng có nhiều dấu hiệu giống nhau.

Chức năng của xương bánh chè trong phức hợp khớp gối

Chức năng chủ yếu của xương bánh chè được ví như ròng rọc cho gân cơ tứ đầu đùi. Xương bánh chè giúp gia tăng chiều dài cánh tay đòn trong các hoạt động co cơ tứ đầu đùi. Nhờ đó mà cơ tứ đầu tạo ra momen lực tăng lên tới 33 – 35%. Do đó, xương bánh chè tạo điều kiện thuận lợi cho động tác duỗi gối có thể diễn ra hiệu quả hơn.

Theo các nghiên cứu gần đây, xương bánh chè hoạt động như một cán cân. Nó điều chỉnh hướng, lực và chiều dài của gân bánh chè và gân cơ tứ đầu đùi mỗi vị trí cánh tay đòn khác nhau ở các mức độ gập gối khác nhau. Xương bánh chè di chuyển xuống dưới khi bạn thực hiện động tác gập gối. Do đó, vị trí tiếp xúc với xương đùi của xương bánh chè di chuyển từ đỉnh đến đáy (từ xa đến gần).

giải phẫu xương bánh chè

Xương bánh chè nằm ở giữa lồi cầu của xương đùi và gân cơ tứ đầu nên nó còn có nhiệm vụ là miếng đệm bảo vệ gân tứ đầu giảm ma sát. Bên cạnh đó, xương bánh chè còn làm giảm áp lực của cơ tứ đầu lên xương đùi bằng cách phân tán lực lên xương bên dưới một cách đồng đều.

Nhìn chung, xương bánh chè đóng góp một phần không thể thiếu trong chức năng của khớp gối, vừa ổn định vừa bảo vệ khớp gối vừ đóng vai trò hỗ trợ hoạt động cho cơ tứ đầu đùi.

Xem thêm: Viêm đau khớp gối là bệnh gì? Nguyên nhân, Triệu chứng và Cách điều trị

Những điều cần lưu ý khi gặp chấn thương ở xương bánh chè

Trong sinh hoạt cũng như tập luyện, chơi thể thao người bệnh có thể gặp một số tai nạn dẫn đến chấn thương xương bánh chè. Trong trường hợp gãy xương bánh chè có di lệch giãn cách dưới 3mm và chênh diện khớp ở mặt sau dưới 1mm, người bệnh có thể được điều trị bằng cách hút hết phần máu tụ bên trong khớp, sau đó bó bột bàn chân – cổ chân – đùi trong tư thế khớp gối được duỗi thẳng hoàn toàn trong thời gian từ 8-10 ngày.

Nếu xương bánh chè đầu gối bị gãy có độ giãn cách là tên 3mm, gãy theo chiều ngang thì bác sĩ có thể chỉ định người bệnh phẫu thuật để điều trị. Phương pháp phẫu thuật được thực hiện bằng cách xuyên 2 đinh Kirschner song song và buộc số 8 theo nguyên lý cột trụ của Pauwels. Ưu điểm của phương pháp này là đơn giản, cố định vững chãi, sớm tập vận động được. Bệnh nhân càng sớm tập vận động được thì tốc độ liền xương càng nhanh. Thông thường, bệnh nhân có thể tập vận động được sau 2 ngày mổ. Ngoài ra, người bệnh có thể được chỉ định khâu cố định xương bánh chè bằng chỉ thép, biện pháp này thường được chỉ định cho các trường hợp xương bánh chè bị gãy thành nhiều mảnh. Bác sĩ sẽ tiến hành buộc vòng theo xung quanh chu vi xương của Berger.

Trên đây là một số thông tin cơ bản về vị trí xương bánh chè cũng như giải phẫu của chúng. Để phòng tránh các tổn thương cho xương bánh chè, người bệnh cần chú ý khởi động kỹ trước khi tập luyện, lao động nặng, dùng băng thun quấn bảo về vùng gối khi chơi thể thao. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần tránh các tư thế gây ảnh hưởng cho khớp gối như quỳ gối, tập cử tạ, khuân vác nặng,…

Author: Bác sĩ Nguyễn Bá Vưỡng

Bác sĩ Nguyễn Bá Vưỡng sinh ngày 25/6/1959, quê quán Hà Nội là đại tá quân đội về hưu từng công tác tại Viện Y học cổ truyền Quân đội Việt Nam. Hiện nay, Bác sĩ Nguyễn Bá Vưỡng đang làm việc tại nhà thuốc Tâm Minh Đường. Bác sĩ Nguyễn Bá Vưỡng là người chịu trách nhiệm nội dung về các thông tin y học truyền tải trên website: https://ancotnam.vn

Bình luận